Wat een (licht) verstandelijke beperking betekent in het dagelijks leven

Kort antwoord: Bij een licht verstandelijke beperking is het gat tussen weten en doen groter dan bij leeftijdsgenoten, vooral onder spanning. Iemand kan de regel feilloos uitleggen en hem op het moment zelf niet uitvoeren. Moeilijk zijn: meerdere stappen tegelijk, tijd inschatten en nieuwe situaties. Gedrag dat volgt op overvraging is een oplossing, geen probleem.

Een licht verstandelijke beperking is zelden zichtbaar. Jongeren met een LVB praten vaak vlot, kennen de juiste woorden en weten precies wat er van hen verwacht wordt. Dat maakt de omgeving optimistisch, en dat optimisme is meestal het begin van het probleem.

Kunnen zeggen is niet kunnen doen

Iemand kan feilloos uitleggen dat je bij boosheid het beste even weg kunt lopen. Dezelfde persoon kan dat op het moment zelf niet uitvoeren. Het verschil tussen weten en doen is bij een LVB groter dan bij leeftijdsgenoten, vooral onder spanning.

Wie dat verschil niet kent, leest het als onwil. "Hij weet het heus wel." Dat klopt. Alleen helpt weten hier niet.

Waar gaat het in de praktijk mis?

Meerdere stappen tegelijk. Een opdracht met drie onderdelen komt binnen als één brok. Het eerste onderdeel lukt, daarna valt het weg.

Tijd inschatten. Hoe lang duurt een uur, wanneer moet je vertrekken om op tijd te zijn. Dit is een vaardigheid, geen kwestie van willen.

Overzicht in nieuwe situaties. Een bekende route gaat prima. Een omleiding kan de hele dag laten ontsporen.

Meepraten om erbij te horen. Sociale wenselijkheid is bij een LVB sterk aanwezig. "Ja, snap ik" betekent regelmatig: ik wil niet dom lijken.

Waarom wordt gedrag zo vaak verkeerd gelezen?

Als je overvraagd wordt en dat niet kunt uitleggen, blijft er weinig over. Boos worden werkt: het stopt de situatie. Weglopen werkt ook. Het gedrag dat volgt op overvraging wordt gezien als het probleem, terwijl het de oplossing is die iemand op dat moment beschikbaar heeft.

Dat is precies waarom wij bij onze jeugdbegeleiding altijd eerst kijken naar wat er van iemand gevraagd wordt, voordat we kijken naar wat iemand doet.

Wat wel werkt

Concreet maken in plaats van uitleggen. Eén stap tegelijk. Voorspelbaarheid in wanneer en met wie. Oefenen in de situatie zelf in plaats van erover praten. En vooral: aansluiten bij wat er al goed gaat, want zelfvertrouwen groeit uit ervaringen die lukken.

Bij een jongere die op dit moment te veel prikkels binnenkrijgt om iets te kunnen leren, begint dat vaak met individuele begeleiding: eerst rust en vertrouwen, daarna pas de groep.

Als er ook een DSM-diagnose is

Bij veel jongeren komt er een diagnose bij: ADHD, autisme, een hechtingsstoornis, een angststoornis. Dat maakt het beeld ingewikkelder, maar verandert het uitgangspunt niet. Wij kijken naar het kind of de jongere als geheel en sluiten aan bij de individuele behoeften, mogelijkheden en ontwikkelingsfase.

Een diagnose vertelt iets over wat er moeilijk gaat. Ze vertelt zelden iets over wat er goed gaat. En daar begint de begeleiding.

Veelgestelde vragen

Wat is een licht verstandelijke beperking precies?

In Nederland wordt met een licht verstandelijke beperking meestal een IQ tussen 50 en 70 bedoeld. In de zorg en het onderwijs rekent men er vaak ook jongeren bij met een IQ tussen 70 en 85 die daarnaast blijvende problemen hebben met zelfredzaamheid, leren of sociaal functioneren. Het IQ-cijfer alleen zegt weinig: wat telt is hoe iemand zich redt in het dagelijks leven.

Is een LVB aan iemand te zien?

Meestal niet. Jongeren met een LVB praten vaak vlot en kennen de juiste woorden, waardoor de omgeving hen overschat. Juist die onzichtbaarheid zorgt ervoor dat gedrag verkeerd wordt uitgelegd: als onwil, luiheid of brutaliteit, terwijl er sprake is van overvraging.

Waarom doet mijn kind niet wat het zelf net heeft uitgelegd?

Omdat weten en doen twee verschillende dingen zijn. Bij een LVB is dat gat groter dan bij leeftijdsgenoten, en het wordt groter naarmate de spanning oploopt. Een regel kunnen navertellen betekent niet dat die regel op het moment zelf beschikbaar is.

Wat is het verschil tussen een LVB en autisme of ADHD?

Het zijn verschillende dingen die vaak samen voorkomen. Een LVB gaat over cognitief niveau en zelfredzaamheid. Autisme, ADHD en andere DSM-diagnoses beschrijven een manier van informatieverwerken of gedrag. Een jongere kan allebei hebben, en dan is de begeleiding niet de optelsom van twee aanpakken maar één aanpak die naar het geheel kijkt.

Hoe helpt u een jongere met een LVB?

Door concreet te maken in plaats van uit te leggen, één stap tegelijk aan te bieden, voorspelbaar te zijn in wanneer en met wie, en te oefenen in de situatie zelf. En door eerst te kijken naar wat er van iemand gevraagd wordt voordat we kijken naar wat iemand doet.

Vanaf welke leeftijd kan mijn kind begeleiding krijgen?

Carl-Zorg begeleidt kinderen en jongeren van 12 tot en met 21 jaar met een (licht) verstandelijke beperking, eventueel in combinatie met gedragsproblematiek of een vanuit de DSM vastgestelde stoornis.